Een vriend appte laatst dat hij "gewoon even" een testosteronkuur was gestart bij een online kliniek. Geen afspraak bij de huisarts, geen bloedonderzoek dat hij zelf kon inzien, alleen een vragenlijst en twee weken later een doosje met injecties in de brievenbus. Hij is niet de enige. Testosteronklinieken en telehealth-diensten schieten de laatste jaren als paddenstoelen uit de grond, en steeds meer mannen die zich moe of futloos voelen grijpen naar een kuur zonder dat iemand eerst goed heeft gekeken of dat medisch nodig is.
Nieuw Amerikaans onderzoek, gepresenteerd op de jaarlijkse ENDO-conferentie van de Endocrine Society, zet daar nu grote vraagtekens bij. Onderzoekers van de University of Michigan bekeken de dossiers van tweehonderd mannen die tussen 2020 en 2025 een testosteronrecept kregen. Conclusie: slechts 12 procent van hen was volgens de geldende richtlijnen getest voordat de behandeling begon.
Waarom steeds meer mannen om een kuur vragen
De vraag naar testosteron is de afgelopen jaren flink gestegen, ook in Nederland. Vermoeidheid, minder zin in seks, een dipje in de sportprestaties: het zijn klachten die bij vrijwel elke man van boven de dertig weleens voorkomen, en een kuur belooft een snelle oplossing. Online klinieken spelen daar handig op in met wervende marketing en een aanvraag die binnen een paar minuten is ingevuld.
Het probleem is dat vermoeidheid en verminderde zin talloze oorzaken kunnen hebben die niets met testosteron te maken hebben. Slaaptekort is daar een van de grootste boosdemakers van: een week slecht slapen kan je testosteronspiegel al fors laten dalen, zonder dat er sprake is van een structureel hormonaal probleem. Stress, te weinig beweging, overgewicht en zelfs een tekort aan bepaalde voedingsstoffen geven vergelijkbare klachten.
Wat het onderzoek uit Michigan blootlegt
Volgens de officiële richtlijnen van de Endocrine Society mag een arts pas testosteron voorschrijven na minstens twee ochtendmetingen met een laag testosteronniveau, aangevuld met een meting van LH en FSH, de hormonen die de aansturing vanuit de hersenen laten zien. Ook moet zijn uitgesloten dat er contra-indicaties zijn, zoals prostaatproblemen of een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.
In de praktijk gebeurt dat dus bij nog geen één op de acht mannen. De onderzoekers noemen dat een duidelijke kloof tussen de richtlijnen op papier en wat er in spreekkamers en online klinieken daadwerkelijk gebeurt. De Endocrine Society publiceerde eerder dit jaar zelfs een aanvullend standpunt waarin ze artsen expliciet waarschuwen dat symptomen alleen nooit genoeg reden zijn om te starten, en dat de langetermijnveiligheid van testosterontherapie nog altijd niet volledig is uitgezocht.
De risico's die je overslaat zonder goede test
Een kuur starten zonder gedegen onderzoek is niet alleen zonde van je geld. Testosteron kan het risico op bloedstolsels verhogen, de prostaat laten groeien en de eigen hormoonproductie van je lichaam afremmen, soms voor langere tijd na het stoppen. Bij mannen met onbehandelde slaapapneu is extra voorzichtigheid geboden: in eerder onderzoek bleek meer dan de helft van de mannen die een kuur kregen ook slaapapneu te hebben, een aandoening die juist verergert door testosterontherapie.
Dat is precies waarom klachten die je aan een laag testosteron toeschrijft, eerst breder uitgezocht moeten worden. aanhoudende erectieproblemen kunnen bijvoorbeeld wijzen op een vroeg signaal van hart- en vaatproblemen in plaats van op een hormonaal tekort, en dat vraagt om een heel ander soort onderzoek dan een simpele bloedprikset.
Hoe een zorgvuldige diagnose er wel uitziet
Een verantwoorde aanpak begint met minstens twee bloedmetingen in de vroege ochtend, het moment waarop testosteron van nature het hoogst is. Pas als beide metingen laag uitvallen, volgt vervolgonderzoek naar LH en FSH om te bepalen of het probleem in de testikels zit of ergens hoger in de hormonale keten. Daarna checkt een arts contra-indicaties en bespreekt hij leefstijlfactoren die vaak minstens zo veel invloed hebben. buikvet en veroudering spelen bijvoorbeeld een grotere rol in dalende testosteronwaarden dan de meeste mannen denken, en dat los je niet op met een spuitje.
Een uitgebreide review in het wetenschappelijke tijdschrift dat de effecten van testosterontherapie bij mannen boven de vijftig samenvat, benadrukt dat de voordelen vooral optreden bij mannen met een aangetoond tekort, en dat winst bij mannen met een normale spiegel nauwelijks is aangetoond terwijl de risico's wel blijven bestaan. Lees de volledige analyse als je dieper in de wetenschap wilt duiken.
Wat je morgen anders doet als je twijfelt over een kuur
Voel je je al maanden moe, futloos of merk je dat je libido is weggezakt, ga dan eerst naar de huisarts in plaats van naar een online formulier. Vraag expliciet om twee ochtendmetingen en een check op LH, FSH en contra-indicaties voordat je akkoord gaat met een recept. Bewaar de uitslagen zelf, zodat je later kunt navragen of de diagnose wel volgens de richtlijnen is gesteld.
Kijk daarnaast eerst kritisch naar je slaap, je gewicht en je stressniveau. Bij een flink deel van de mannen die met klachten binnenkomen, blijkt het hormoonprobleem grotendeels op te lossen zodra die drie dingen weer op orde zijn. Een kuur is geen sneltoets voor een betere versie van jezelf. Het is een medische behandeling met echte risico's, en die verdient een even serieuze aanpak.