Een vaccin dat je risico op vier soorten kanker bijna halveert, en de meeste Nederlandse mannen weten er amper iets van. Een nieuwe studie in JAMA Oncology, gisteren verschenen, laat zien dat het HPV-vaccin het kankerrisico bij mannen met ongeveer 46 procent verlaagt. De cijfers liegen er niet om: 615.000 gevaccineerde mannen, ruim twee miljoen ongevaccineerde, en een verschil dat onderzoekers zelf groot noemen.
HPV stond decennialang bekend als een vrouwenprobleem, want het veroorzaakt baarmoederhalskanker. Dat klopt, maar het hele plaatje is breder. Het virus zit ook achter een fors deel van de keelkankers, peniskankers en anuskankers, en juist die aantallen stijgen al jaren bij mannen. De nieuwe studie geeft voor het eerst harde cijfers over wat vaccinatie daaraan doet.
Wat de studie precies aantoont
Onderzoekers van het Nara Prefecture General Medical Center in Japan keken naar een wereldwijde database met ruim 2,6 miljoen mannen tussen 9 en 26 jaar. Ze vergeleken de groep die het 9-valente HPV-vaccin had gehad met de groep die niets had gehad, en corrigeerden voor leeftijd, gezondheid en achtergrond. Het resultaat: gevaccineerden hadden gemiddeld 46 procent minder kans op een HPV-gerelateerde kanker.
De winst zit vooral in de leeftijdsgroep 15 tot 26 jaar. Daar daalde het risico met de helft. Bij jongens die tussen 9 en 14 zijn geprikt was de winst 42 procent, nog steeds fors maar net iets lager. Volgens CNN, dat de studie deze week uitgebreid besprak, is dit het sterkste bewijs tot nu toe dat het vaccin bij mannen even goed werkt als bij vrouwen.
Welke kankers het tegenhoudt
HPV is een seksueel overdraagbaar virus dat bijna iedereen op een bepaald moment oploopt. In de meeste gevallen ruimt je lichaam het zelf op, maar bij een minderheid blijft het hangen en verandert het cellen op den duur in tumoren. Bij mannen gaat het concreet om vier hoofdgroepen.
- Hoofd-halskanker, vooral keelkanker. Dit is de snelst stijgende kankervorm bij mannen onder de 60 in West-Europa.
- Anuskanker, die de afgelopen 25 jaar verdubbeld is in incidentie.
- Peniskanker, zeldzaam maar zeer ingrijpend in behandeling.
- Genitale wratten, geen kanker, maar wel een hardnekkig en pijnlijk gevolg van HPV-infectie.
De studie keek naar de eerste drie. Voor alle drie was het effect significant, met de grootste daling bij hoofd-halskanker.
Waarom dit voor Nederlandse mannen extra speelt
Tot 2022 zat het HPV-vaccin in Nederland alleen in het programma voor meisjes. Pas vanaf dat jaar krijgen jongens van tien jaar standaard de prik aangeboden. Dat betekent dat vrijwel alle mannen die nu ouder zijn dan vijftien geen vaccin via het Rijksvaccinatieprogramma hebben gehad. In 2023 was er kort een gratis inhaalcampagne voor mannen tot en met 26 jaar, maar de opkomst was bescheiden en die deur is sinds 2024 weer dicht.
Praktisch betekent het dat zo goed als elke Nederlandse man die geboren is voor 2012 zelf moet bepalen of hij het vaccin alsnog wil halen. Het RIVM bevestigt dat het 9-valente vaccin vanaf najaar 2026 het standaardvaccin wordt voor de tienjarigen, maar voor volwassenen verandert er niets aan het programma.
Wat het kost als je nu 18, 25 of 35 bent
Buiten het Rijksvaccinatieprogramma is het HPV-vaccin geen goedkope zaak. Twee shots, met zes maanden ertussen, kosten samen ongeveer 350 tot 400 euro bij een particuliere vaccinatiekliniek of huisarts. Boven de 26 jaar gaan veel artsen uit van drie shots in plaats van twee, omdat het immuunsysteem dan iets minder krachtig reageert. In dat geval kom je rond de 525 euro uit.
Sommige aanvullende zorgverzekeringen vergoeden een deel, maar dat is per polis verschillend en moet je vooraf checken. De vaccinatie staat doorgaans niet in de basisverzekering, ongeacht je leeftijd of risicoprofiel.
Of die investering de moeite waard is, hangt af van hoe je het bekijkt. Voor wie zijn gezondheid serieus neemt en al investeert in jaarlijkse checks, een goed dieet of simpele preventieve metingen, is een eenmalige uitgave die het risico op vier kankervormen halveert behoorlijk in lijn met die filosofie.
Wat je arts er waarschijnlijk niet over zegt
Een ongemakkelijke waarheid: HPV-voorlichting bij mannen is in Nederland matig. Veel huisartsen brengen het vaccin niet uit zichzelf ter sprake, omdat het buiten het standaardprogramma valt en omdat ze ervan uitgaan dat patienten zelf wel een vraag stellen als ze geinteresseerd zijn. Combineer dat met het idee dat HPV een vrouwenprobleem zou zijn, en je krijgt een hele generatie mannen die nooit hoort dat dit een optie is.
Hetzelfde patroon zie je bij andere preventieve onderwerpen. Mannen die meer letten op meetbare signalen, zoals buikomvang in plaats van BMI of een jaarlijkse bloeddrukcheck, zijn vaak ook degenen die zelf navraag doen over zaken als HPV. Wachten tot je arts erover begint kan tien jaar duren.
Wat je morgen kunt doen
Als je het overweegt, zijn de stappen simpel. Bel je huisarts en vraag of die de HPV-vaccinatie zelf zet, of dat je doorverwezen wordt naar een vaccinatiekliniek. Klinieken als de GGD, Vaccinatiecentrum.nl en TravelClinic doen dit zonder verwijzing. Vraag bij je zorgverzekeraar of de aanvullende polis iets dekt, en houd er rekening mee dat de tweede prik pas zes maanden later komt.
Het vaccin werkt het best als je nog niet bent blootgesteld aan de HPV-typen die het dekt, dus hoe jonger je bent op het moment van vaccineren, hoe groter de winst. Maar zelfs op latere leeftijd is er nog effect, omdat je waarschijnlijk niet alle negen virusvarianten al hebt opgelopen. De studie liep tot 26 jaar, maar verschillende kliniekrichtlijnen rekken die grens op tot 45.
Een ding staat wel vast na deze week. Het idee dat HPV-vaccinatie iets is voor tienermeisjes en daarna afgehandeld is, klopt simpelweg niet meer. Voor mannen die nu rond de dertig zijn, is dit waarschijnlijk de enige preventieve handeling van dit jaar die het kankerrisico met dubbele cijfers verlaagt en die niet harder is dan een uurtje wachten in een spreekkamer.